لەدایك بوونی خۆر

لەدایك بوونی خۆر
ناهید حسێنی
 
رووبەڕووبوونەوەی دوو چەمكی چاكە و خراپە، پاكی و ناپاكی، دێوەزمە و فریشتە، شەو و رۆژ و…هتد، لە كۆنەوە تا ئێستا لە كولتوور و هزری زۆربەی نەتەوەكاندا هەبووە و تا ئێستاش ماوەتەوە. تاریكی هەردەم نوێنەری ئەهریمەن، دێوەزمە و ناپاكی و رووناكی سەمبۆلی فریشتە، خوداوەندە باشەكان و پاكییەكان بووە.

مێژووی سەرهەڵدانی ئەو بیرۆكانە زۆر كۆن ونادیارە. درێژ و كورت بوونەوەی رۆژەكان كە دەرئەنجامی گۆڕینی وەرزەكانە، كاریگەریی لەسەر بەروبوومی كشتوكاڵی هەبووە، هەربۆیەش سەرنجی مرۆڤی چاخە كەونەكانی بۆلای خۆی راكێشاوە و بە پێی دەركەوتەكان و دەرئەنجامەكانی ئەو كاریگەرییانە، پێناسەی كولتوورییان وەرگرتووە.

ململانێی درێژترین شەوی ساڵ لەگەڵ رۆژ و بەزینی شەو لەو ململانێیەدا و دەسپێكی رۆژێكی نوێ‌ و وەرزێكی نوێ‌ كە لەودا رۆژەكان رۆژ لە دوای رۆژ، درێژ و درێژتر دەبنەوە، واتە سەركەوتنی رۆژ بەسەر تاریكیدا، بە مانای لەدایك بوونی خۆر پێناسە كراوە. ئەو پێناسەیەش لە نێوان زۆربەی نەتەوە و وڵاتە رۆژهەڵاتییەكاندا هاوشێوەیە. لە ئێرانی كۆندا بە رۆژی لەدایك بوونی میهر ـ میترا ناوزەد كراوە و لای رۆمییەكان بە ناتالس ئانایلتووس. پێش 4000ساڵ میسرییەكان جێژنی لەدایك بوونەوەی رۆژیان هەبووە.


لە یوونانی كۆنیشدا یەكەم رۆژی زستان رۆژی رێزگرتن لە خوداوەندی رۆژ بووە. ئاهەنگگەلێكی هاوچەشنیش لە باشووری رووسیەش بەڕێوە دەچێت. جوولەكەكان لەو شەوەدا جێژنی درەخت بەڕێوە دەبەن و مەزدەكییەكانیش بە "خرم روز" واتە رۆژی خۆش ناوزەدیان كردووە و…هتد. بە گشتی هەموو پێناسەكان ئاماژە بۆ یەك خاڵی هاوبەش دەكەن ئەویش لەدایك بوونی خۆر و بەزاندنی شەوە.

 
وشەی "یەلدا" كە خاشەیەكی سریانی هەیە، بە مانای لەدایك بوونە و ئەبوو رەیحانی بیروونی "یەلدا"ی بە شەوی لەدایك بوونی خۆر ناوزەد كردووە. دیارە بەڕێوەچوونی ئەو بۆنەش وەك زۆربەی بۆنەكانی وڵاتانی رۆژهەڵاتی، داب و نەریتی تایبەت بە خۆی هەیە.


بۆ نەتەوەی كوردیش شەوی یەلدا وەبیرهێنەرەوەی كۆبوونەوەی هەموو ئەندامانی بنەماڵە و راخستنی سفرەی شەوزستان و خوێندنەوەی شیعر و گێڕانەوەی پەند و قسەی نەستەقی پێشینیان لە لایەن بەساڵاچووانی بنەماڵەوەیە، بەڵام ئەوەی بۆ ئێمەی كورد و بە تایبەتی بنەماڵەی گەورەی دیمۆكرات گرینگە و جێگەی بایەخ و سەرنجە و دەبێتە هۆی ئاهەنگ گێڕانمان، هاوكات بوونی ئەو بۆنەیە لەگەڵ رۆژی لەدایك بوونی رێبەری مەزنی گەلەكەمان دوكتور عەبدولرەحمانی قاسملوو.

ساڵرۆژی لەدایك بوونی پێغەمبەری ئاشتی و شەوی یەلداتان پیرۆز.