پێگه‌ی ژن له شێعره‌کانی خاڵه‌ی کۆماسیدا

پێگه‌ی ژن له شێعره‌کانی خاڵه‌ی کۆماسیدا

نوسین:خەزان

 

ته‌وه‌ری ژن وه‌ک کێشه ‌و پرسی باو، ئه‌گه‌رێته‌وه بۆ دوای قۆناغه‌کانی پیشه‌سازی که به‌ره به‌ره بزوتنه‌وه‌گه‌لی ژنان به داخوازگه‌لی که‌م و سه‌ره‌کی ژیانه‌وه وه‌ک‌ مافی"کار"،"ده‌نگ‌دان"، "خۆپیشاندان"و... ده‌ستی پێکرد و پاشان ته‌شه‌نه‌ی کرده ناو هه‌مو نه‌ته‌وه و وڵاتانی جیهان. به‌ر له‌وه یه‌ک دو سه‌ده‌ی دواییه له جیهاندا هیچ چه‌شنه بزوتنه‌وه‌یه‌کی ژنانه که به شێوازی رێک و پێک و به به‌رنامه‌ و زانسته‌وه هه‌وڵیان له پێناو مافه‌کانی ژندا دابێ، له ئارادا نه‌بوه، پرسی ژن پرسێک بووه که له لایه‌ن کۆمه‌ڵگاوه به هه‌مو چینه‌کانیه‌وه له‌ بیر کراوه، به کورتی له ڕابردودا ژن وه‌کوو پرس له ئارادا نه‌بووه تا وه‌ڵامی بدرێته‌وه. هه‌ر بۆیه ئه‌و ڕوانگه و زه‌ینیه‌ته ده‌رحه‌ق به ژنان، پیاو ڕه‌هه‌ندانه و چه‌ق به‌ستوو بووه له خزمه‌ت خۆشی و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی پیاودا. نێرینه بوون به تایبه‌ت له مروڤ‌دا وه‌ک هێژموونیه‌ک هه‌موو باس و ده‌سکه‌وته‌کانی به قازانجی سیاسی و یه‌ک لایه‌نه و به شێوه‌ی باڵا ده‌ست و ژێر ده‌ست به لای پیاودا شکاندۆ‌ته‌وه. له ڕاستیدا سه‌رکێشیه‌کانی پیاو له سه‌ر زه‌ویدا به‌ هه‌موو ده‌سکه‌وته زانستی و فیکرییه‌کانیه‌وه‌ هه‌ر هه‌مووی هۆکار گه‌لێک بوون بۆ په‌ڕاێز خستنی ژن هه‌تا ئاستی به کۆیله کردنی. ڕه‌وتی پیاو ڕه‌هه‌ندی و ژن ته‌رێزی به درێژایی مێژوو له گه‌شه‌دا بووه و ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌نده دور که‌وتنه‌وه و بۆشایی له نێوان ئه‌و دو ڕه‌گه‌زه‌دا دروست بووه که زمان و ئاخاوتنیان لێک جیا بۆته‌وه و له باری زمانی، فه‌رهه‌نگی، کۆمه‌ڵایه‌تی و... ته‌نانه‌ت هه‌موو ڕه‌هه‌نده‌کانی ژیان جیاوازییه‌کی فیکری، زه‌ینی و جیهانبینی له نێوان ئه‌و دو ڕه‌گه‌زه‌‌دا دروست بووه. ویست و حه‌زه‌کانیان لێک جیایه. ئاسۆی بیر و چوارچێوه‌ی فیکریان پێکه‌وه جیاوازه. له ڕاستیدا نێر و مێی مرۆڤ دو ئایدۆلۆژیای لێک جیاوازن که سه‌ره‌ڕای هه‌موو چه‌مکه دژ به یه‌ک و لێک جیاوازه‌کانیان بێ یه‌کتری نایانکرێ و کورد وه‌ته‌نی به شێوه‌ی مه‌ن و نیو مه‌ن ڕه‌وتی ژیان ده‌به‌نه پێشه‌وه. ئه‌و کورته پێشه‌کیه که باس کرا شرۆڤه‌یه‌کی گشتیه سه‌باره‌ت به ژن له هه‌مو جیهاندا، به‌ڵام هه‌ر له درێژه‌ی ئه‌و پرۆسه‌ مێژوویه‌‌دا ڕوانگه، بیرۆکه، مه‌زهه‌ب و مرۆڤی دڵ ئاوه‌ڵا په‌یدا بوون که به‌ر په‌رچی ئه‌و ڕه‌وته وه‌ستاوون و به پێ سه‌رده‌م ئاڵ و گۆر و چاکسازیان ئه‌نجام داوه. به پێ سه‌رچاوه‌کان پێش له سه‌ر هه‌ڵدانی دینه‌کان دۆخێکی ناخۆش و ترسێنه‌ر له دنیا‌دا باو بووه که له‌و هه‌ل و مه‌رجه‌‌دا وا دیاره ژنان زیاتر که‌وتونه‌ته به‌ر مه‌ترسی و ئازار دانه‌وه.ئه‌و دۆخه ترسێنه‌ره سه‌رهه‌ڵدان و په‌ره‌سه‌ندنی سیحر و جادوگه‌ری بووه. سه‌رده‌مانێک وه‌ک دابێک کۆمه‌ڵگای مرۆڤایه‌تی ته‌نیبووه. هه‌موو ئایینه‌کان باوڕیان به ڕاستی جادو هه‌یه. پێغه‌مبه‌ر و نێردراوی دینه‌کان هه‌ر یه‌ک به جۆرێک له گه‌ل سیحر و جادگه‌ریدا ڕوبه‌ڕو بونه‌ته‌وه و به هۆی موعجیزه‌وه له ناویان بردوون. یان بۆچوونێکی دیکه هه‌یه که ده‌ڵێ جادوگه‌ری له سه‌ر ڕێگه‌ی سه‌ره‌کی خۆی واته باری ئه‌هریمه‌نی لایدا و به‌ لای عیلم و فه‌لسه‌فه‌ و عیرفاندا بای دایه‌وه. سه‌ر هه‌ڵدانی ئایینه‌کان هه‌ر یه‌ک به جۆرێک شوێنی له‌باری له سه‌ر پێگه‌ی ژنان‌دا داناوه. ئایینه‌کان زۆرێک له شارستانیه‌کانی مرۆڤ و کۆشک و ته‌لار شاکانیان لێک هه‌ڵوه‌شاندو له سه‌ر ڕوانگه و جیهانبینی نه‌ریه‌تی خۆیان، سه‌رده‌میان بۆ چاخ و سه‌رده‌می نه‌ریتی و کۆن گه‌راندوته‌وه. له ڕاستیدا ئایینه‌کان به‌ربه‌ستێک بوون بۆ سه‌رکێشیه‌کانی مرۆڤ. له هیندوستانی دێریندا ژنان له دوای مه‌رگی مێرده‌کانیان زینده به چاڵ ده‌کران یا ده‌سوتێندران، چوونکا ئه‌و باوه‌ڕه له ئارادا بووه‌ که‌ ڕۆحی ئه‌و دو که‌سه تێکه‌ڵی یه‌ک بووه و نابێ لێک جیا بکرێته‌وه، هه‌تا ئه‌وه‌ی که له دوای چه‌ندین سه‌ده به سه‌ر هه‌ڵدانی ئاینه‌کان له‌و بواره‌دا رێفۆرم پێک هات و... یان له ئیرانی دێریندا دوایین پێگه‌ی ژنان حه‌ره‌مسه‌را بووه، گره‌وه‌کان له سه‌ر ژنان بووه، به‌شێک له خه‌ڵات و پێشکه‌شیه‌کان ژنان بوون. ته‌نانه‌ت کچی شاکانیش وه‌ک خه‌ڵاتی به مه‌به‌ستی سات و سه‌ودای سیاسی له نێوان پاشاکاندا ئاڵ و گۆر کراوه. کاتێک سپای ساسانی وزه‌ی خۆراگری و به‌رخۆدانی له به‌رامبه‌ر سپای عه‌ره‌بدا پێ نامێنێ، سپایه‌ک له ژنانی رووت پێک دێنێ و ڕوبه‌ڕوی ئیسلامیان ده‌کاته‌وه هه‌تا بکه‌ونه ناو شه‌رم و رووده‌ربایستی و بگه‌رێنه‌وه، که له ئاکامدا له لایه‌ن سپای ئیسلامه‌وه ده‌ستیان به‌ سه‌ردا ئه‌گیرێ و وه‌ک ده‌سکه‌وت و غه‌نیمه‌ت ده‌برێنه‌وه بۆ عه‌ره‌بستان.
 

به هیچ جۆرێک ناتوانین بڵێن که له ڕابردودا پله و پێگه‌ی ژنان باش و له‌بار بوه. پیاو له ژن بۆ کات بواردن و منداڵ بینین که‌ڵکی وه‌ر گرتوه. هه‌ر وه‌ک ویل دورانت ئه‌ڵێ به‌لای پیاوه‌وه منداڵ‌دانی ژن له خۆدی ژن گرنگتر بووه، مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه که ژنی نه‌زۆک بایه‌خی نه‌بووه. ئۆرگازم که دوایین قۆناغ و ئاکامی سێکس کردن و ڕابواردنه سه‌باره‌ت به ژنان زۆر ده‌گمه‌ن بوه. ته‌نانه‌ت ئیبنه‌سینایش کاتێ که باسی بابه‌ته‌ سێکسیه‌کان ده‌کات به زۆری ئاوڕ له له‌زه‌ت و خۆشیه‌کان ده‌ر حه‌ق به پیاو ئه‌داته‌وه و ئه‌و له‌زه‌ت و خۆشیه سه‌باره‌ت به ژن له به‌ر چاو نه‌گیراوه.
 

له باری شارستانیه‌ته‌وه ئاینه‌کان له‌مپه‌ر و کۆسپ بوون بۆ سه‌رکێشیه‌کانی مرۆڤ. ئه‌گه‌ر دینه‌کان سه‌ریان هه‌ڵنه‌دابا شیمانه‌ی ئه‌وه ده‌کرێ که رێنسانس چه‌ندین سه‌ده زوتر له‌و وه‌خته‌ی خۆی سه‌ری هه‌ڵدابا. بۆچوون و ڕوانگه‌ی دینه‌کان سه‌باره‌ت به ژن تا ڕاده‌یه‌ک لێک نزیکه و هه‌ر هه‌موویان که‌م تا زۆر به‌رنامه‌ی یه‌کتری په‌سه‌ند ئه‌که‌ن و تابۆکان به‌رجه‌سته ئه‌که‌نه‌وه.
 

ئامانجی سه‌ره‌کی ئه‌و وتاره هه‌ڵسه‌نگاندنی پێگه‌ی ژنه له شێعره‌کانی شاعێری گه‌له‌که‌مان ئه‌حمه‌د به‌گی کۆماسی‌دا، به‌ڵام ئه‌گه‌ر له ڕوانگه فێمێنیستیه‌کانه‌وه ئه‌و بابه‌ته هه‌ڵسه‌نگێنن، ده‌بێ شێعره‌کانی ئه‌حمه‌د به‌گی کۆماسی بخرێنه‌ تای شایانه‌وه و کێشانه بکرێن. چوونکا ڕوانگه فێمێنیستیه‌کان به تێکرا دیارده‌گه‌لی وه‌ک دین، عێرفان، سۆفی‌گه‌ری، ئه‌ده‌بیات، شێعر و... هتد به به‌رهه‌م و فیکری پیاو سالاری ئه‌زانن و وه‌کو که‌ره‌سه‌یه‌ک بۆ چه‌وسانه‌وه‌ی ژن پێناسه‌ی ئه‌که‌ن. ئه‌گه‌ر له‌و گۆشه نیگاوه مه‌سه‌له‌که تاو و توێ که‌ین بۆمان ده‌رئه‌که‌وێ که ڕوانگه‌ی فێمێنیستی سه‌باره‌ت به سێ ته‌وه‌ری دین، ئه‌ده‌بیات و شێعر به کورتی بریتیه له ،دین: ڕوانگه‌ فێمێنیستیه‌کان ئه‌ڵێن له دینه سه‌ره‌تایه‌کاندا ژنان پله و پێگه‌ی هه‌تا په‌ره‌ستنیان هه‌بووه، به‌ڵام دواتر ئه‌و دیارده‌یه به لای پیاودا شکایه‌وه. مری‌دیلی پێ وایه په‌یامی سه‌ره‌کی مه‌سیحیه‌ت سادو‌مازوخیزمه که ڕه‌وایی به ئه‌شکه‌نجه داوه یان هێندێک ڕوانگه‌ی دیکه له سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ن، که دروست بوونی ژن له په‌راسووی ئاده‌م. نیشانه‌ی دابه‌زاندنی ژنه بۆ ئاستێکی زۆر نزم. به کورتی فێمێنیسته‌کان پێیان وایه که دینه‌کان له ئاستێکی که‌م و به‌رته‌سک‌دا و له سه‌ر حه‌زی پیاوان ژن و چه‌مکی ژنیان شرۆڤه‌ کردوه‌.
 

ئه‌ده‌بیات: فێمێنیسته‌کان پێیان وایه که ئه‌ده‌بیات ڕه‌نگ‌دانه‌وه‌ی زمان و ڕوانگه‌ی پیاوانه و ژنان له به‌رهه‌م‌هێنانی ژانره‌کان و چه‌مک و ناوه‌رۆکی ئه‌و ده‌قانه‌دا هیچ ڕۆڵێکیان نه‌بوه. ئه‌گه‌ر ژن گه‌لیش له ڕابردودا له‌و بواره‌دا خۆیان ده‌رخستبێ، دیسانه‌وه له خزمه‌ت بیرۆکه‌ی پیاوسالاری‌دا بوون. کاتێک زمان به قازانجی پیاوان ڕه‌گه‌زایه‌تی کرابێ ئیتر ئه‌و دیارده‌یه‌ش له ئه‌ده‌بی نوسیاری و زاره‌کی‌دا به هه‌مان شێواز ڕه‌نگ‌دانه‌ەوه‌ی ده‌بێ .
 

شێعر: شێعر وه‌ک ژانرێکی ئه‌ده‌بی له سه‌ره‌تاوه ڕه‌گه‌زایه‌تی کراوه و بڕێک له فێمێنیسته‌کان پێیان وایه که شێعر خوڵقێنه‌ری پۆرنوگرافیه‌کی زمانی و نوسیارییه ده‌رحه‌ق به ژن. ره‌نگدانه‌وه‌ی ژنان له شێعره‌کان‌دا به زۆری هه‌مان حه‌ز و ویستی پیاوانه ،شێعر که‌شێکی خوڵقاندوه که له‌وێدا ژنان تووشی نارسیزم(حه‌ز له خۆ) ئه‌بن و ئه‌و په‌تای نارسیزمه ئه‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی که عه‌قڵی ژن له ته‌نی جیا بێته‌وه. ئه‌ده‌بیات به گشتی و شێعر به تایبه‌تی ڕۆڵی سه‌ره‌کییان هه‌بووه له ئافراندنی حه‌زێکی سێکسی و هه‌میشه‌یی و به‌رده‌وامی پیاوان ده‌رحه‌ق به ژنان. له‌و بواره‌ش‌دا پیاوان توانیویانه شاکارگه‌لێکی ئه‌ده‌بی بخوڵقێنن که ته‌نانه‌ت وه‌کو جادو ژنانیشی دوچاری ته‌لیسم و سه‌رنه‌وی بوون کردوه. نه‌واڵ سه‌عداوی له بواری ئه‌ده‌بیات و شێعردا به باشی پێگه‌ی نزمی ژنی عه‌ره‌بی وێناکردوه که ئێمه‌ش ده‌توانین ئه‌و فاکتانه له شێعری فارسیدا په‌یدا بکه‌ین.شێعر زمانی ده‌ربڕینی هه‌سته ده‌روونی و نهێنیه‌کانی شاعێره. عارف و خواناس‌بوونی شاعێره‌کان ئه‌وه‌نده‌ی تر بووه به هۆی ئه‌وه که هه‌م له روانگه‌یه‌کی ئیخلاقی و دینی و هه‌م له روانگه‌یه‌کی پڕ ڕه‌مز و رازی ده‌رونییه‌وه بروانێته گشت دیارده‌کان به تایبه‌ت ژن. حافز گه‌وره شاعێری فارس سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که خاوه‌نی هه‌موو جوانیناسیه شێعرییه‌کان بووه، ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی خواره‌وه‌شی تێدا هه‌بووه که ده‌توانین وه‌کو که‌م و کورتیه‌ک له‌و وتاره‌دا شرۆڤه‌ی که‌ین ،ئه‌ڵبه‌ت ئه‌و که‌م و کورتیه‌ له زۆربه‌ی زۆری شاعێران و قه‌ڵه‌م به ده‌ستانی فارس‌دا به دی ئه‌کرێ. حافز شاعێرێکی ناو دیوه‌خان بوه، زۆر جار شێعره‌کانی زمان حاڵی که‌سانێکی دیکه بووه و له سه‌ر حه‌زی پادشاو مێره‌کان هۆنیوه‌ته‌وه.له‌و لاشه‌وه‌ باری فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تی مێژووی ئێران به تێکڕا بۆ ماوه‌ی ده‌یان سه‌ده‌  وه‌کوو یه‌ک بووه. بۆ نمونه زۆربه‌ی شاکانی ئێران خاوه‌ن حه‌ره‌مسه‌را بوون و به ده‌یان ژن له هه‌نده‌رونی ئه‌واندا زیندان کراون.جاشاعێرێکیش بلیند گۆ و زمانحاڵی ئه‌و جۆره‌ پاشاگه‌له‌ بیت،ده‌بێ پێگه‌ی ژن له‌ شێعره‌کانیدا له چ ئاستێک‌دا بێ. کاتێ حافز ده‌ڵێ

(اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل مارا ـــــــــــــــــــــ به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارارا)

 

ئێمه ئیتر ناتوانین بڵێین که حافز به شێوه‌ی نهێنی درکێن ئه‌و شێعره‌ی هۆنیوه‌ته‌وه یان به وته‌ی خۆیان لفافه گویی کردوه. ئه‌و شێعره‌ و ده‌یان شێعری دیکه ئاوێنه‌ی نیشان دانی باری کۆمه‌ڵایه‌تی و فه‌رهه‌نگی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ن که چلۆن به چاوی حه‌ز و سێکسه‌وه ڕوانیویانه‌ته ژن. ئه‌و دیارده‌و ئه‌و شێوه‌ ڕوانینه له نێو شێعری زۆربه‌ی شاعیره فارس و عه‌ره‌به‌کاندا ئه‌بینرێ. له کوردستانیشدا بڕێک  شاعێری ناو دیوه‌خانمان هه‌بوه‌ . به‌ڵام دیوه‌خانی کوردی له گه‌ڵ دیوه‌خانی فارس و تورک و عه‌ره‌به‌کاندا جیاوازی هه‌بوه. جیاوازی سه‌ره‌کی ئه‌وه بوه که له ناو دیوه‌خان و ده‌سه‌ڵاتدارێتی میرنشینی کوردی‌دا حه‌ره‌مسه‌را نه‌بووه. میرنشینی کوردی به هۆی زاڵ بوونی هه‌ستی عه‌شیره‌یی و شوانکاره‌یی و هه‌روه‌ها چه‌مکی ئایین به تایبه‌ت ته‌سه‌نۆن. ده‌ره‌تان بۆ دروست بوونی حه‌ره‌مسه‌را نه‌خولقاوه. ڕوانگه‌و جیهان بینی کوردی سه‌باره‌ت به ژن هه‌مان ڕوانگه‌ی خێڵه‌‌کی بووه ،له پێکهاته‌ی خێڵه‌که‌یدا ژن زیاتر شه‌ره‌فی خێڵه هه‌تا بنه‌ماڵه. ده‌سه‌ڵاتی بنه‌ماڵه له ژیانی خێڵه‌که‌یدا زۆر له‌رزۆکه بنه‌ماڵه و ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه خۆیان له خێزان و چوارچێوه‌یه‌کی گه‌وره‌تردا ده‌بیننه‌وه، کاتێک ژن له چوارچێوه‌ی به‌رته‌سکی بنه‌ماڵه و حه‌ره‌مسه‌رادا زیندان نه‌کرا. ئیتر ده‌ره‌تانی بۆ کاری هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ پیاواندا بۆ فه‌راهه‌م ئه‌بێ و عه‌قڵی به عه‌قڵی پیاو نزیک ئه‌بێته‌وه. ئه‌و دیارده‌یه له ناو هه‌موو ناوچه و ده‌سه‌ڵاتدارێه‌تی میر نشینه‌کانی بابان ،ئه‌رده‌ڵان، سۆران، برادۆست و ته‌نانه‌ت لورستانیشدا که به مه‌زهه‌ب ته‌شه‌یۆع بوون ئه‌بینرێ. که‌ریم خانی زه‌ند نمونه‌ی ئه‌ده‌ب و ئیخلاق بووه. له نێو شاعێرانی کلاسیکی کورد دا ته‌نیا نالی له پارچه هه‌ڵبه‌ستێکدا که بۆ مه‌ستووره‌ی ئه‌رده‌ڵانی هۆنیوه‌ته‌وه له ژن وه‌ک که‌ره‌سه‌یه‌ک بۆ دابه‌زاندن و سووک کردنی لایه‌نێکی ده‌سه‌ڵاتدارێتی (ئه‌رده‌ڵان) که‌ڵک وه‌ر ئه‌گرێ. به گشتی شاعێره کلاسیکه‌کانی کورد هۆگریان به لای سۆفیگه‌ری و خواناسیدا هه‌بوه و تا ڕاده‌یه‌ک سۆفی نوێن بوون. ئه‌توانین له دو بواره‌وه ڕوانگه‌ی ئه‌و شاعێرانه سه‌باره‌ت به ژن وێنا بکه‌ین. یه‌که‌م: ئه‌وه‌ی که به چاوی ڕێز و پێزانینه‌وه ڕوانیویانه‌ته ژن و به پێ دابی کۆمه‌ڵگا و له گۆشه‌ی نیگای بیرو باوڕ و ئه‌ندێشه‌ی خۆیانه‌وه ژنیان هۆنیوه‌ته‌وه.
 

دوهه‌م: ڕوانگه‌ی هه‌وه‌س خوازانه‌یه که ڕه‌نگه ئه‌و لایه‌نه قورسایی زۆرتر بێت. له لایه‌نی هه‌وه‌س خوازانه‌دا پیاو به مه‌یلی خۆی هه‌ستی ده‌روونی سه‌باره‌ت به ژن ده‌ر بڕیوه، به‌ڵام به هیچ شێوه‌یه‌ک باسی له حه‌زه‌کانی ئه‌و ڕه‌گه‌زه‌ی دیکه که ژنه نه‌کردوه. ته‌نانه‌ت دۆخی فیکری زاڵ به سه‌ر کۆمه‌ڵگادا ئه‌و ده‌ره‌تانه‌شی به ژن‌گه‌لێکی شاعێر نه‌داوه که هه‌ستی خۆیان به‌رامبه‌ر به پیاو ده‌ر ببڕن. له دابی سۆفیگه‌ریدا حه‌ز و خۆزیاکان به زۆری شاریاوه‌ و نهێنین، ئه‌گه‌ر شاعێرێکیش هه‌ستی خۆی پێ ڕانه‌گیرێ و وه‌کو گڕکانێک سه‌ر هه‌ڵبدات، ئه‌وا ده‌ربڕینه‌که‌شی ئه‌وه‌نده پێچراوه و پڕ له ڕاز و ڕه‌مز و کینایه ده‌بێ که ده‌بێ هه‌ر که‌سێ بۆ خۆی شرۆڤه‌یه‌کی له‌ سه‌ر بکات
 

ئه‌حمه‌د به‌گی کۆماسی شاعێری چاخ و سه‌رده‌می سۆفیگه‌ری بوه. سه‌رده‌می قاجاره‌کان له ئێراندا سه‌رده‌می ململانێی ته‌ریقه‌ته‌کان و فیرقه‌کان بووه. ناوبراویش هه‌ر چه‌ن ناتوانین بڵێین که عارف و "وه‌لی"یه‌کی به ته‌واو مانا بووه، به‌ڵام هه‌ر له ڕوانگه‌ی شێعره‌کانیه‌وه ئه‌توانین بڵێین که هۆگری به لای ئه‌و ڕێگا و ڕێباره‌‌دا هه‌بوه. ئه‌گه‌ر له ڕوانگه‌ی فێمێنیسته‌وه بابه‌ته‌که‌ هه‌ڵسه‌نگێنین ده‌بێ هیچ نه‌نوسین، چونکا هه‌م شێعر، هه‌م دین به هۆی پیاو ڕه‌هه‌ند بوونیه‌وه مه‌حکووم به نه‌مانه و ده‌بێ زمان و ڕوانگه‌ و ئه‌ندیشه‌یه‌کی دیکه بکرێته ئاڵترناتیو و جێگه‌داری.. ئه‌حمه‌د به‌گی کۆماسی له سه‌رجه‌م شێعره‌کانیدا به تایبه‌ت شێعری گڵکۆی تازه‌ی له‌یل‌دا هه‌ستی ده‌روونی خۆی ده‌ر بڕیوه. ته‌نانه‌ت باری فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی کوردستانی سه‌باره‌ت به ژن خۆشه‌ویستی وێنا کردوه. له ڕاستیدا ئه‌و شێعره‌ی خاڵه‌ی کۆماسی هه‌ستی ڕاسته‌قینه‌ی هه‌موو شاعێره‌کانی هاوچه‌رخ و دواتری بووه. مه‌وله‌وی، مه‌لا‌حه‌سه‌نی دزڵی و ته‌نانه‌ت پێشتریش مه‌ستووره‌ی ئه‌رده‌ڵان هه‌ستی خۆیان به‌رانبه‌ر به مه‌رگی هاوسه‌ره‌کانیان ده‌ربڕیوه. پێوه‌ری سه‌ره‌کی بۆ ئه‌وه‌ی به هه‌موو ڕوانگه فێمێنیستیه‌کان بسه‌لمێنین که ئه‌حمه‌د به‌گی کۆماسی ژن ئازار و سه‌رکوتکه‌ر نه‌بووه ئه‌وه‌یه که له‌و پارچه شێعره و شێعره‌کانی دیکه‌شی‌دا ده‌ر ئه‌که‌وێ که که‌ش و هه‌وای کۆمه‌ڵگا که‌ش و هه‌وایه‌کی ئارام و هێور و هه‌روه‌‌ها دوور له توند و تیژی ده‌روونی، خێزانی و کۆمه‌ڵایه‌تی بووه.
 

به‌ند به به‌ندی شێعره‌کانی خاڵه‌ی کۆماسی باسی ئه‌وین، خۆشه‌ویستی، سۆز، به‌زه‌یی، رێز و ئه‌مه‌گناسیه‌ که ئه‌وه‌ش زمانحاڵی به هه‌زاران مرۆڤ بووه که له چاخی ئه‌ودا ژیاون و توانایی نوسین و ده‌ربڕینیان نه‌بووه. دیارده‌گه‌لی نامرۆڤانه و به‌دڕه‌وشتی دیکه که له دیوه‌خان و کۆشکی شاهانه‌دا باوی هه‌بوه. دیارده‌ی هاوجنس‌خوازی و منداڵ‌بازی بووه. سه‌رچاوه‌کان باسی په‌ره‌ سه‌ندنی دیارده‌ی هاوجنس‌خوازی و منداڵ‌بازی له ئێران و پاشان ته‌شه‌نه‌ کردنی ئه‌و دیارده‌یه بۆ ناو کۆشکه‌کان ده‌که‌ن پارسه‌کان له گه‌ل ماده‌کاندا هاته ئه‌و ولاته ،به‌ڵام ئه‌وان به هۆی هه‌ڵکه‌وتی جۆغرافیایی له پێده‌‌شتدا زیاتر له ماده‌کان تێکه‌ڵ به نه‌ته‌وه‌کانی دیکه بوون. عه‌جین و تێکه‌ڵ بوونی خوێنی پارسه‌کان هه‌ر له سه‌رده‌می ئه‌سکه‌نده‌ر به دواوه ده‌ستی پێکرد، له دوای ئه‌وان عه‌ره‌به‌کان فه‌رهه‌نگ و کولتووری خۆیان سه‌پاند ،پاشان تورکه‌کان له ژێر ناوی چه‌ندین تۆرمه(سلسله) هه‌ر له سامانیه‌کانه‌وه هه‌تا غه‌زنه‌وی، سه‌لاجقه‌، مه‌غول، سه‌فه‌وی و قه‌جه‌ر هه‌م وه‌کو ڕه‌گه‌ز و نه‌ته‌وه تێکه‌ڵ به فارسه‌کان بوون هه‌م ده‌سه‌ڵاتیشیان به ده‌سته‌وه گرت. هه‌ر بۆیه له‌ ولاتی پارسه‌کاندا به هۆی نه‌بوونی پاشا گه‌لێکی خوماڵی و بومیه‌وه، که‌سانێک له جێ ئه‌واندا دانیشتوون که هیچ هه‌ستێکیان به‌رانبه‌ر به خه‌ڵکی نه‌بوه. له ته‌نگانه‌دا ڕوبه‌رێک له خاکیان به هێرشکه‌ران به‌خشیوه. زۆربه‌ی شاکانی ئێران بێجگه له عاره‌ق و شه‌راب، تریاکیان کێشاوه. له ڕاستیدا وڵاتی ئێران وڵاتێک بووه که ده‌ست‌درێژی و توندوتیژی سێکسی بێدادی کردوه. شاکانی سه‌فه‌وی و قه‌جه‌ر به ئاشکرا منداڵی بێ‌مویان له‌ به‌ر ده‌ست‌دا بووه و ته‌نانه‌ت هێندێک سه‌رچاوه باس له‌وه ده‌که‌ن که به‌ ئاشکرا و به‌ شیوه‌ی فه‌رمی ماره‌شیان کردوون. ئه‌و دیارده‌یه ئه‌وه‌نده په‌ره‌ی سه‌ند که ئێستاش زۆرێک له ناوچه‌کان به هاوجنس‌خواز، منداڵ‌باز یان بۆڵی به‌‌ناوبانگن. ڕه‌نگ دانه‌وه‌ی ئه‌و دیاردانه له شێعری شاعێره‌کان، سه‌فه‌رنامه‌ی مسافره‌کان و مێژووی مێژوونوساندا به‌دی ئه‌کرێ. هه‌ر چه‌ن له دنیای ئیمڕۆدا له هێندێک له‌ وڵاتاندا دیارده‌ی هاوجنس‌خوازی له لیستی نه‌خۆشیه‌کاندا هاتوته ده‌رێ و وه‌ک مافێکی سروشتی و ڕه‌وا پێناسه کراوه‌، به‌ڵام ڕاستیه‌که‌ی ئه‌وه‌یه که ئه‌و جۆره سێکسه هه‌ر وه‌ک فرۆید ئاماژه‌ی پێده‌کات سێکسێکی چه‌واشه کراوه، چوونکا له ڕه‌وتی ئاسایی سێکس ده‌چێته ده‌رێ و تێکه‌ڵ به ده‌ست درێژی و توندو تیژی سێکسی ده‌بێ. ئه‌و دیارده‌یه‌ش له‌ کوردستاندا تا ڕاده‌یه‌کی که‌م به‌دی کراوه ،به‌ڵام پێی نه‌کێشاوه‌ته ناو کۆشک و دیوه‌خانه‌کانه‌وه وه‌ک سێکسێکی قیزه‌ون باس کراوه. شاعێره کۆنه‌کانمان کاتێ باسی ئه‌وینداریان کردوه باسی وه‌فا و ئه‌مه‌گناسی له سه‌روی هه‌موو شتێکه‌وه‌یه، مه‌م و زینی خانی، وه‌لی دێوانه و ته‌نانه‌ت ئه‌ده‌ب و فولکڵۆری زاره‌کیمان هه‌موو ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییه ئیخلا‌قیانه‌ی له به‌رچاو گرتوه. ته‌نانه‌ت دیارده‌ی دو ژنه یا چه‌ن ژنه له شێعری شاعێره‌کاندا به‌دی ناکرێ. له کۆتایی‌دا ده‌بێ بڵێم که هه‌رچه‌ن به چڕی باسی شێعره‌کانی خاڵه‌ی کۆماسیم نه‌کرد و شرۆڤه‌یه‌کی گشتی و به‌راوردی دو نه‌ته‌وه‌ی دراوسێم هێنایه‌ به‌ر باس ،به‌ڵام به دڵنیاییه‌وه ئه‌وه ده‌ڵێم که له‌ سه‌رده‌می خاڵه‌ی کۆماسیدا ژن پله‌ و پێگه‌یه‌کی باشی هه‌بوه و دۆخێکی ئارام و دوور له توند و تیژی، ده‌ست‌درێژی و سێکس‌گه‌لی ناڕه‌وای دیکه به سه‌ر وڵاتدا زاڵ بووه. زۆربه‌ی هاوسه‌ره‌کان له دوای کۆچی یه‌کێکیان ئه‌وی دیکه بۆ ماوه‌ی چه‌ندین ساڵ به‌ سه‌ڵتی ماوه‌ته‌وه و وتژیانی هاوجووتی پێک نه‌هێناوه(ئه‌ڵبه‌ت من ئه‌وە به باش نازانم) به گشتی پیگه‌ی ژن له‌و چاخ و سه‌رده‌مه‌دا له‌ چاو نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌ له‌بار بوه‌ و ژن و پیاو خاڵۆ  ئاسا ئه‌وینداریان کردوه.